19 C
Laktaši
Nedjelja, 12 Jula, 2020

“Selo moje ljepše od Pariza”: Koljani

0

LAKTAŠI,  05. maja – Selo u opštini Laktaši, udaljeno 19 km sjeveroistočno od opštinskog centra, 16 km od Klašnica i 3,5 km od magistralnog puta Klašnice-Prnjavor. Prostire se na površini 5,157 km, smješteno je između 147 i 230 m n. v. Centralnim dijelom sela prolazi asfaltni put dužine 0,5 km, izgrađen 1989. godine. Selo je razbijenog tipa, graniči se sa selima Drugovići, Gumjera (laktaška), te Hrvaćani, Prosjek (prnjavorska opština).

Koljani

Poznatiji vodotoci su Sobanjska rijeka, Lukin potok, te Bareljci i Lužine. Teren je pretežno brežuljkast, osim uz vodotoke.
Stanovništvo Koljana bavi se poljoprivredom, a manji dio je zaposlen u inostranstvu. Od žitarica uspijevaju kukuruz, pšenica, zob, raž, a od voća šljive, jabuke, kruške i dr.
Poznatiji zaseoci su: Veselić, Kopren, Ostojić, Šironjić. Selo je poznato po lokalitetu Ambarine .
Škola je radila od 1959. do 1975. godine. Otada đaci pohađaju osnovnu školu u Drugovićima. Zgrada nekadašnje škole je neuređena.
Crkva, posvećena Sv. Arhangelu Gavrilu izgrađena je 2008. godine.
U selu postoje dva stara (napuštena) groblja i groblje Balaban od 1962. godine, prodavnica mješovite robe i kafić. Vodovoda nema, telefoni su priključeni 1998, a električna energija 1969. godine. Prva prodavnica mješovite robe je otvorena 1981. godine.
Solunski dobrovoljci su bili: Vid i Ljubo Veselić, Dušan Milinković i Ostoja Džakula.
Učesnici Prvog svjetskog rata bili su: Petar Veselić, Stojko Vukomanović, Stojan Jevđenić, Mirko i Stanko Kopren, Savo i Stanko Ostojić, Milan i Trivun Šironjić. Kao borci NOR-a u Drugom svjetskom ratu poginuli su: Nada Veselić (1928-1945), Đorđo Kopren (1925-1943), Nedeljko Mi- linković (1926-1943), a žrtve hrvatsko-muslimanskih ustaša bili su: Jovo (1922-1941) i Dušan Kopren (1919-1941), te Petko Malbašić (1913-1941). Njihova imena su ispisana na spomen- ploči ispred zgrade mjesne zajednice u Drugovićima.
Na spomen-ploči kod crkve u Drugovićima ispisana su imena boraca Kraljeve vojske (JVO), koji su poginuli u Drugom svjetskom ratu: Dušan Milinković (1946), Ostoja (1944) i Petar (1944) Ostojić i Boško Crnadak (1944).
U ratu 1992-1995. život su izgubili borci VRS Ratko Dobrnjac (1945-1994), Dragan Lazarević (1967-1995) i Goran Ostojić (1975-1995). Njihova imena su ispisana na spomen-ploči kod crkve u Drugovićima.
Pouzdanih podataka o porijeklu stanovništva i nazivu se- la nema.
Prema austrougarskom popisu iz 1879. godine, Koljani su imali 16 kuća u kojima je živjelo 120 stanovnika (72 m. i 48 ž.) grko iztočnjaka”. Godine 1885. Koljani su imali 19 kuća u kojima je živjelo 136 „istočnopravoslavnih” stanovnika (81 m. i 55 ž.). Neženjenih je bilo 80, oženjenih 52, udovaca i udovica četvoro. Evidentiran je 91 kmet, pet pomoćnih radnika, te 229 žena i djece.
Koljani su 1895. imali 31 domaćinstvo u 23 kuće, sa 159 „istočno-pravoslavna” stanovnika (93 m. i 66 ž.). „Poljodjelstvom” se bavilo 159 osoba; 1901. – 18 domaćinstava i 153 stanov- nika (98 m. i 55 ž.); 1910. – 41 domaćinstava i 266 stanovnika (140 m. i 126 ž. 217 „srpsko-pravoslavna”, dva muslimana, 42 rimokatolika i pet grkokatolika); 1921. – 244 stanovnika (po vjeroispovijesti: 206 pravoslavaca, 34 rimokatolika i četiri grkokatolika; po maternjem jeziku: Srba ili Hrvata 207, Poljaka 34 i Rusina tri); 1931. – 50 domaćinstava i 321 stanovnika (161 m. i 160 ž.); 1948. – 63 domaćinstva i 376 stanovnika; 1953. – 369 stanovnika (185 m. i 184 ž.); 1961. – 356; 1971. – 271; 1981. – 208 (207 Srba, jedan Jugosloven); 1991.-61 domaćinstvo i 205 stanovnika (201 Srbina, jednog Jugoslovena, dva Hrvata i jednog iz reda ostalih).
Krajem 2012. selo je imalo 47 domaćinstava, 75 kuća i vikendica, a u domaćinstvima su živjela 133 stanovnika.
Najbrojnije porodice su Veselić (sedam domaćinstava, 20 stanovnika) i Šironjić (šest domaćinstava, 19 stanovnika). Veselići slave Đurđic (osim jedne porodice koja slavi Markovdan), a Šironjići Jovanjdan. Još su zastupljena prezimena: Babić, Malkić, Savić slave Sv. Stefana; Bojić – Sv. Vasilija Velikog; Vasić, Vukomanović – Časne verige; Vulin, Kosić, Lazarević, Mihajlović – Jovanjdan; Zelenac, Jungić, Stanić – Đurđevdan; Jevđenić – Sv. Jovana Zlatoustog; Knežević – Srđevdan; Kopren, Ostojić, Cvijić, Crnadak – Nikoljdan; Milinković – Aranđelovdan; Dobrnjac – Đurđic; Savić, Čolić – Lučindan.

IZVORI: Popis u BiH 1879, 1885, 1895, 1910, 1921, 1931, 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine; Lična arhiva.

LITERATURA: D. Jovanović, Drugoviči, sječanja i kazivanja, Laktaši 2011; Laktaši u Narodnooslobodilačkoj borbi i revoluciji 1941-1945, Laktaši 1981; Prvi giematizam mitropolije Banjalučko-Bihaćke za godinu 1901\ Spomenica poginulim borcima opštine Laktaši 1991-1995, Laktaši 2007.

Izvor: Živko Vujić, LAKATŠKA ŽUPA (prošlost i sadašnjost), Laktaši, 2013.

 

Vojislav Ananić

Sutra Đurđevdan

0

LAKTAŠI, 05. maja – Srpska pravoslavna crkva proslaviće sutra Svetog Velikomučenika Georgija – Đurđevdan, u spomen na dan kada je ovaj svetitelj postradao 290. godine nove ere.
Georgije je rođen u drugoj polovini Trećeg vijeka u Maloj Aziji i kao veoma mlad postao je vojvoda u vojsci rimskog imperatora Dioklecijana.

Sveti Đorđe

Braneći hrišćansku vjeru i protiveći se progonima hrišćana, Dioklecijan je bacio Georgija u tamnicu i osudio ga na najteže muke.

Vidjevši da muke ne moge da slome ni tijelo ni Georgijevu vjeru, Dioklecijan je odlučio da ga pomiluje pod uslovom da prinese žrtvu rimskim božanstvima.

Georgije je na kipu, kojem je trebalo da prinese žrtvu, načinio krsni znak, nakon čega se statua mnogobožačkog idola rasprsnula. Vidjevši ovo, Dioklecijanova žena Aleksandra je uzviknula: “I ja verujem u Georgijevog Boga!”, na šta Dioklecijan naredi da im bude odrubljena glava, što je i učinjeno.

Osim Đurđevdana, ovom svetitelju se čini pomen i 16. novembra – na Đurđic, dan prenosa moštiju u crkvu u Lidiji, Georgijevom rodnom mjestu.

Na ikonama Sveti Đorđe se predstavlja u vojvodskoj odeždi na konju/Đurđevdan/ ili stojeći /Đurđic/, kako ubija aždaju, sa ženskim likom u pozadini.

Đurđevdan je u srpskom narodu praznik sa najviše običaja, koji se razlikuju po sadržini od regiona do regiona.

 

Srna

Narodni običaji na Đurđevdan: Evo šta obavezno morate uraditi, a šta nikako ne smijete!

0

LAKTAŠI, 05. maja – Za malo koji praznik kod Srba je vezano toliko običaja i verovanja, pa i magijskih radnji.

Foto: Profimedia

Krsna slava mnogih pravoslavnih Srba, Đurđevdan, proslavlja se šestog maja, odnosno 23. aprila po starom kalendaru. Njime se obeležava uspomena na Svetog Đorđa, koji je rođen krajem trećeg veka nove ere, u bogatoj hrišćanskoj porodici. Najlepšu i najdragoceniju uspomenu na ovog sveca predstavlja manastir Đurđevi stupovi, kojeg je u 12. veku podigao srpski kralj Stefan Nemanja.

 

Simbolična pobeda nad aždajom

 

Nakon što je rano ostao bez oca, Đorđe se seli sa majkom u Palestinu, zemlju gde je živeo i propovedao Isus Hrist. Posedovao je lepotu i stasitost, ali i sjajne moralne osobine: plemenitost, poštenje i hrabrost. Kao takav, nije mogao da ostane nezapažen. Pošto je postao vojnik, na svim ikonama je prikazan kao ratnik na konju, sa kopljem u ruci.

 

Duboko je verovao u Hrista, pa se suprotstavio čak i samom caru Dioklecijanu, koji je progonio hrišćane. Zbog toga je osuđen na smrt i umro u najvećim mukama. Poznato je da su se na njegovom grobu kasnije dešavala razna čuda, a mnogima koji ga poštuju i slave – javljao se u snovima.

 

Aždaja na ikoni simbolizuje mnogobožačku silu, koja je “proždirala” nevine hrišćane. Prema verovanju, pobeda Svetog Đorđa nad njom je zadala smrtni udarac “neznaboštvu”. U pozadini ikone, može da se uoči žena u “gospodskom” odelu, za koju se pretpostavlja da je carica Aleksandra, žena cara Dioklecijana, i da predstavlja mladu hrišćansku crkvu.

 

foto: Wikipedia

Običaji

 

Đurđevdan je praznik sa jako puno narodnih običaja vezanih za njega, i magijskih radnji za zaštitu, zdravlje i plodnost, koje se tog dana obavljaju. Običaji i verovanja srpskog naroda vezana za Đurđevdan su u narodu svakako postojali i pre nego što je primio hrišćanstvo. Sveti Đorđe je svojim praznikom svakako zauzeo mesto starog srpskog božanstva plodnosti Jarila i njegovog praznika.

 

Ovaj praznik smatra se za granicu između zime i leta, praznik vezan za zdravlje ukućana, udaju i ženidbu mladih iz kuće, plodnost stoke i dobre useve.

Za malo koji praznik kod Srba je vezano toliko običaja i verovanja, pa i magijskih radnji.

 

Uveče, uoči Đurđevdana, neko od ukućana nakida zelenih grančica u najbližoj šumi i njima okiti vrata i prozore na kući i ostalim zgradama kao i ulazne vratnice i kapije. Ovo se čini da bi godina i dom bili “berićetni” – “Da bude zdravlja, ploda i roda u domu, polju, toru i oboru”. Ponegde je običaj da ovo kićenje zelenilom vrše na sam Đurđevdan pre zore.

 

Takođe, opletu se venčići od “đurđevskog cveća”: đurđevka, mlečike i drugog, i njime se okite ulazna vrata na dvorištu i kući. Ti venci stoje iznad vrata čitavu godinu, do sledećeg Đurđevdana.

 

Mnogi prave krstove od leskovog pruća i stavljaju ih po njivama, baštama i zgradama – “da bi se sačuvali od grada” (slično krstovima od badnjaka za Božić).

 

Uoči Đurđevdana, domaćica spušta u posudu punu vode razno prolećno bilje, a onda odmah spušta: dren, pa za njim zdravac, i na kraju grabež i crveno jaje, čuvarkuću koja je ostala od Uskrsa, pa se to zatim stavi pod ružu u bašti da prenoći.

 

foto: Shutterstock

Veliku važnost ima i kupanje na reci, pre sunca (ponekad se u reku bacaju venci od raznog cveća, ili se sipa mleko). Da bi bili zdravi i jaki, ljudi su se kitili cvećem i biljem, opasivali se vrbovim i drenovim prućem.

 

Narod na Đurđevdan, rano pre zore, odlazi u prirodu zajednički na “đurđevdanski uranak”, na neko zgodno mesto u šumi koje se izabere, na proplanku ili pored reke. Za ovo se pripremi jelo i piće; obavezno se pripremi jagnje na ražnju a oni koji su za to zaduženi, odu mnogo ranije na zakazano mesto i otpočnu sa pripremama tako da se ražanj već uveliko okreće kad ostali dođu. Pesma, igra i veselje traju često i do podne.

 

Na đurđevdanskim urancima se mladi opasuju vrbovim prućem “da budu napredni kao vrba”, kite zdravcem “da budu zdravi kao zdravac”, koprivom “da kopriva opeče bolesti sa njim”, i selenom “da im duša miriše kao selen”.

 

Na Đurđevdan ne valja spavati, “da ne bi bolela glava”, a ako je neko spavao “onda na Markovdan da spava na tom istom mestu”.

 

Smatra se da na Đurđevdan deluju veštice i druge zle sile, zbog čega su seljaci palili velike vatre “da bi zaštitili sebe i selo”.

 

Običaji vezani za Đurđevdan se vrše pre izlaska sunca, i to često na reci, što svakako ima svoj magijski značaj. Međutim, najveći broj običaja spada u čistu magiju, kod čega onaj, koji ih vrši, nema u vidu nikakvog određenog demona ni božanstvo.

 

Žene i devojke donesu uveče kući “omaje” tj. vode sa vodeničnog kola, “da se od njih svako zlo i prljavština otrese i otpadne”, kao omaja od kola, i stave u nju različitog bilja a naročito selena, da prenoći, pa se ujutru njom kupaju u gradini pored selena i pored ostalog cveća.

 

Zarad plodnosti svoje stoke, da bi oduzele mleko tuđoj stoci, noću neke žene vračaju (retko muškarci), koje su gole i jašu na vratilu (obilaze oko tuđih torova). Sve to pokazuje, da je običaj veoma star.

 

Verovalo se da ako je na Đurđevdan vedro – “da će biti plodna godina”, a ako na ovaj praznik i sutradan bude padala kiša – “da će leto biti sušno”. Kaže se u Srbiji da koliko nedelja pre Đurđevdana zagrmi, toliko će biti tovara žita te godine.

 

Kurir

Svijetla sudbina za medu iz Prijedora

0

LAKTAŠI, 05. maja – Lovački savez Republike Srpske bezbjedno će i na odgovoravajući način vratiti u prirodu mjedvjeda koji je primijećen na području Mrakovice kod Prijedora.

medo
Republički Lovački savez u saradnji sa lovočuvarskom službom Mrakovica i nadležnim ministarstvom ima obučen interventni tim, kao i pušku za uspavljivanje takve vrste životinje.

medo

U saopštenju ovog saveza se podsjeća da se u pojedinim medijima pojavila vijest da se juče na području Lovačkog udruženja Mrakovica pojavio medvjed koji se prošetao kroz naseljeno mjesto.

“Molimo građane i lovce ako primijete ili saznaju nešto u vezi sa medvjedom na tom području da odmah pozovu brojeve 065/612-411 ili 066/484-371 kako bi se preduzele konkretne radnje”, saopšteno je iz Lovačkog saveza Srpske.

 

Srna

Pune ruke posla: “Protivgradna preventiva Republike Srpske”

0

LAKTAŠI, 05. maja –  Na području grada Doboja, Brčko distrikta i još sedam opština ispaljeno je 96 raketa sa 27 protivgradnih stanica, što je bilo najozbiljnije i najzahtjevnije raketno dejstvo u ovoj godini, saopšteno je iz “Protivgradne preventive Republike Srpske”.

Станари - противградни систем
U saopštenju je navedeno da je juče od 17.22 do 19.58 časova dejstvovalo 27 protivgradnih stanica na teritoriji Grada Doboja, opština Derventa, Modriča, Gradačac, Šamac, Pelagićevo, Brod, Vukosavlje i Brčko distrikta.

Iz “Protivgradne preventive” ističu da je zbog nestabilne vremenske situacije sistem protivgradne zaštite bio u punoj pripravnost od 16.09 do 22.12 časova na teritoriji Grada Doboj, Brčko distrikta i opština Prnjavor, Stanari, Petrovo, Derventa, Modriča, Gradačac, Vukosavlje, Šamac, Brod, Srbac, Pelagićevo i Donji Žabar.

U ovogodišnjoj sezoni ispaljeno je ukupno 195 raketa.

 

Srna

Tragedija kod Prnjavora, grom usmrtio djevojčicu

0

LAKTAŠI, 05. maja – Današnje nevrijeme koje je pogodilo dijelove opštine Prnjavor, zavilo je u crno jednu porodicu iz Otpočivaljke kod Prnjavora.

munje

Kako nezvanično saznaje portal prnjavor.info u udaru groma smrtno je stradala jedanaestogodišnja djevojčica iz Otpočivaljke čiji su inicijali D. S. a tragedija se dogodila ispred porodične kuće.

Prnjavorčani su izrazili spremnost da pomognu porodici koju je zadesila ova velika tragedija, te će u prnjavorskom pabu “Pet lampi” sutra i prekosutra (subota od 10h i nedelja do 16h) biti postavljena kutija u koju će svi humani ljudi moći ostaviti novčane priloge, koji će potom biti uručeni porodici tragično nastradale djevojčice.

I sutra kiša i pljuskovi

0

LAKTAŠI, 04. maja –  U Republici Srpskoj i Federaciji BiH /FBiH/ sutra se očekuje nestabilno vrijeme, uz kišu i pljuskove sa grmljavinom, dok će ponegdje biti lokalnih nepogoda i grada.

pljusak
Jutro će biti oblačno uz slabu kišu, a na jugu i sjeveroistoku biće povremenih sunčanih perioda, saopšteno je iz Republičkog hidrometorološkog zavoda.

Jače padavine se očekuju na sjeveru duž rijeke Save i ponegdje na istoku.

Jutarnja temperatura iznosiće između osam i 13, na jugu do 16, a najviša dnevna između 18 i 23, te na jugu do 26 stepeni Celzijusovih.

Uveče i u noći ostaje oblačno sa kišom.

Duvaće vjetar slab do umjeren sjevernih smjerova, a u Hercegovini južni.

Temperatura u 14.00 časova: Bjelašnica osam, Kalinovik i Krupa na Uni 17, Han Pijesak 18, Trebinje, Nevesinje, Ribnik i Gacko 20, Sarajevo, Bileća i Mrkonjić Grad 21, Banjaluka, Foča i Sokolac 22, Srebrenica i Mostar 24, Doboj 25, Bijeljina 27, te Višegrad 28 stepeni Celzijusovih.

 

Srna

Aktuelnosti

Najčitanije

Najviše komentara