LAKTAŠI, 28. aprila – Malo seoce, za koje mnogi nisu ni čuli, danas je dobilo priliku da se predstavi na našem portalu. U Gumjeri su živjeli Poljaci koji su se poslije II. svjetskoga rata odselili u Poljsku. Gumjera je sada nenaseljeno mjesto i obraslo u šumu, a za ovo mjesto zna se zbog rezervoara  “Kriškovci” , iz kojeg se određena količina vode se distribuira u rezervor “Milosavci” i postojeći rezervoar “Gumjera”.

vodovodni-sistem2

GUMJERA

Selo u opštini Laktaši. Do 1946. godine bilo je naseljeno pretežno Poljacima, a do 1958. pripadalo je srezu Srbac. Udaljeno je 12 km sjeveroistočno od opštinskog centra, 15 od magistralnog puta Klašnice-Prnjavor, te tri km od asfaltnog puta koji prolazi desnom obalom Vrbasa prema Srpcu (Kriškovci-Šeškovci). Zauzima površinu 12,945 km ; smještena je na 168-293 m n. v. U (manjem) naseljenom dijelu putevi nisu asfaltirani, dok ostalu putnu mrežu (25 do 30 km) čine (zapušteni) šumski putevi.

Gumjera
Selo se prvi put pominje kada su doselili Poljaci. Njima je dodijeljeno šumsko, tzv. državno zemljište u brdovitim predjelima koje su morali krčiti i pretvarati u oranice, voćnjake ili vinograde. Okružuju ga sela Koljani, Drugovići, Milosavci, Papažani, Kriškovci i Šeškovci u laktaškoj, te Prosjek (u prnjavorskoj) i Novi Martinac (u srbačkoj opštini).
Selo je pretežno brdovito i bogato šumom i vodotocima. Pod bjelogoričnom i crnogoričnom šumom je više od 95% površine. Sa njenih padina prema Vrbasu se slivaju rječice Gumjera, Velika rijeka, Mala rijeka, Saračevac, Gropska rijeka, Lazića rijeka, te potoci Vretenac, Rakovac, Jošikovača, Boškovac i Duboki potok.

Kriskovci
Od šumovitih predjela (brda i kosa) poznatiji su Milja- kovac, Bijelo brdo, Kukilovac, Zvjezdić, Lipice, Ćubakovo brdo, Stanića brijeg, Kopankino brdo, Alijin brijeg, te Gumjerska, Perića, Duga, Lisovčeva, Crkvena, Kriva i Cerova kosa.
Pedestih godina 20. vijeka veća površina nenaseljenog di- jela sela dodijeljena je na gazdovanje Poljoprivrednom dobru „Motajica” iz Srpca. Tada su zasađeni voćnjaci (jabuke, kruške, trešnje, šljive, vinova loza, ribizla). Nakon deset godina, gazdovanje je preuzela Zemljoradnička zadruga Kriškovci, a potom „Incel” iz Banjaluke, i prostor uništenih voćnjaka pošumio sadnicama crnogorice.
U blizini sela Kriškovaca nalaze se bunari sa nekoliko betonskih prelivnih bazena koji su izgrađeni za vrijeme austrougarske vladavine. Trenutno je nekoliko domaćinstava priključeno na taj izvor pitke vode.
Selo je električnu energiju dobilo 1972, a telefonske priključke 1993. godine. Nikada nije imalo školu. Djeca pohađaju osnovnu školu u Kriškovcima. Mještani se sahranjuju u groblje u Kriškovcima. U selu nema privrednih, trgovinskih i ugostiteljskih objekata.
Poginuli Poljaci, borci NOV: Pavle (1926-1944) i Stanko (1924—1944) Aleksilj, Jan Kaljita (1916-1944), Stanko Kijevski (1918-1944), Stanko Kleha (1920-1944), Antun Kožuh (1918- 1944), Stanko Komuš (1922-1944), Ludvig Kušmić (1917-1944), Antun Matijević (1918-1944), Faltin Mječek (1917-1945) i Jan Zolotarski (1920-1943). Kao žrtve fašističkog terora stradali su Ignjac Sabadaš (1921-1944) i Kaja Slobođa (1920-1944).
Pretpostavlja se da su naziv selu dali Poljaci po istoime- nom mjestu u Poljskoj odakle su doseljavali od 1894 do 1905. godine. Selo je imalo dva dućana, katoličku crkvu, sveštenički dom i dva groblja. Crkva je porušena za vrijeme Drugog svjetskog rata, a
sveštenički dom 1970. godine. Groblja su obrasla šumom, napuštena i neobilježena.
Poljaci su se bavili zemljoradnjom i zanatstvom (izrada zaprežnih kola, oruđa i alatki za obradu zemljišta, kućanskog namještaja, klompi, pristroja za tkanje), zidarskim i tesarskim radovima, te gradnjom drvenih objekata. Još se pamte prezimena: Bjegač, Galuška, Ošljak, Ćubak, Ranka, Voljak, Kostreš i druga.
Polovinom 1945. godine Poljaci su izrazili želju da se vrate u matičnu zemlju. S tom namjerom upoznali su Rodoljuba Čolakovića, tadašnjeg predsjednika Vlade BiH. On je upoznao Josipa Broza i nakon njegove saglasnosti, formirana je delegacija koja je posjetila Vladu Republike Poljske i upoznala ih sa svojom namjerom. Dana 2. januara 1946. potpisan je zvanični međudržavni protokol o povratku Poljaka (sastavljen u dva primjerka na srpskom i poljskom jeziku). Prema tom protokolu svaki iseljenik je pismeno izjavio da se iseljava dobrovoljno i da se odriče nepokretnog imanja u Jugoslaviji. Protokol je u ime Jugoslavije potpisao Vladimir Velebit, a sa Poljske strane ambasador u Jugoslaviji Jan Karol Vendle. Određeno je mjesto iseljenja – oblast Donje Šlezije u Poljskoj. Tako se Poljaci u 32 konvoja vraćaju u Poljsku sa kompletnom pokretnom imovinom (namještaj, poljoprivredne mašine i alati, zanatski alat, po dva govečeta, dva konja, tri koze i tri svinje). Proces iseljavanja je trajao od 28. marta do 2. decembra 1946. godine.
Odlukom vlasti, od 1947. do 1948. godine porodice Basalo, Dobrnjac, Dragojević, Zelenac, Jelisavac, Soldat i Ćejić iz Kriškovaca naselili su neka napuštena imanja. Većina ovih porodica se 70-ih i 80-ih godina 20. vijeka vratila u Kriškovce ili preselila u Laktaše i druga mjesta.
Prema popisima, Gumjera je 1910. imala 111 kuća i 656 stanovnika (331 m. i 325 ž., 587 rimokatolika i 69 grkokatolika); godine 1921.-713 stanovnika (665 rimokatolika i 48 grkokatolika; po maternjem jeziku: Poljaka 656 stanovnika, Srba ili Hrvata šest, Čeha jedan, Rusina 49 i Nijemaca jedan); godine 1991. pet domaćinstva i 14 stanovnika.
Polovinom 2010. godine selo ima šest domaćinstava, šest kuća, jednu vikendicu (i dva lovačka doma), a u domaćinstvi- ma živi 17 stanovnika, Srba.
Porodica Dragojević slavi Nikoljdan, Zelenac i Radinković – Đurđevdan, Sladojević – Mratindan.

Izvor: Živko Vujić, LAKATŠKA ŽUPA (prošlost i sadašnjost), Laktaši, 2013.

 

Vojislav Ananić

www.poreklo.com