LAKTAŠI, 21. oktobra – Kroz selo prolazi asfaltni put dužine 5,5 km (četiri km izgrađena 1984, a 1,5 – 2002. godine. Ostali putevi do zaselaka su makadamski. Kuće su zbijenije na uskom pojasu pored rijeke Turjanice i oko glavne saobraćajnice, a raštrkane po brežuljcima. Okruženo je selima Aleksići, Devetina, Rajičevci, Ćetojevići (laktaška), Skakavci (prnjavorska) i Lađevci (čelinačka opština).

Teren je pretežno brežuljkast, osim oko rijeka. Sredinom sela se prostire uzvišenje (brdo) između dva veća vodotoka – Turjanice, koja teče prema zapadu i Rijeke, koja teče prema istoku. Od Rijeke koja se spaja sa Jovinim vrelima nastaje Jelovac koji se uliva u Turjanicu.
Na lijevoj obali Turjanice, u Kadinjanima, očuvan je toponim Turija. To ukazuje da je na tom mjestu bilo staro naselje i srednjovjekovno naselje Turija.
Južnom stranom protiče rijeka Turjanica (na kojoj su bile četiri vodenice , postoje još dvije). Turjanica nastaje od dviju manjih rječica u Branešcima: Prekaje i Kurtovića rijeke. Pretpostavlja se da je rijeka dobila naziv po prastaroj životinji tur, koju su ljudi lovili za ishranu (izumrla vrsta divljeg goveda, posljednji evropski primjerak je živio do 1627. godine). To navodi na drugu pretpostavku da je područje oko Turjanice bilo naseljeno u prastara vremena.
Za vrijeme seljačke radne zadruge kroz Jezerine je prokopan kanal koji je služio za navodnjavanje, a kasnije postao glavni tok Turjanice.

Ljubatovci
U selu su poznatija uzvišenja pod šumom: Nagrada, Dolovi, Duler, Vujića brdo, Osoje, Prisoje, Cerik… Područje je obraslo listopadnim šumama, koje su u prošlosti krčene, pa su znatne površine pod pašnjadima, livadama, voćnjacima (šljiva, jabuka, kruška, trešnja) i njivama (kukuruz, pšenica, zob). Dobro uspijeva i povrće: krompir, paprika, paradajz, kupus, mahune. Njive se zovu: Bara, Bujadljikovača, Daulija, Ivike, Karavlašište, Kolovrat, Krubljaš, Kuseljci, Luka, Lukovište, Pjeskulja, Poprekuša, Siga, Staništa, Stjepanka, Tukovi…
U narodu su najpoznatiji lokaliteti: Dolovi, Nagrada, Jezerine (Jezerište), Crkvište.

Ljubatovci2
Na uzvišenju iznad Turjanice, na lokalitetu Gradina, pronađeni su gvozdeno koplje, strelice, prsten, srebrni novac i ostaci keramike, koji vjerovatno potiču iz kasnog srednjeg vijeka.
Gotovo isključivo zanimanje stanovništva Ljubatovaca je poljoprivreda. Mještani se bave ratarstvom, povrtlarstvom, voćarstvom, a gaje i stoku. Manji dio je zaposlen u inostranstvu, najviše u Austriji, Švajcarskoj i Sloveniji.
Zaseoci su: Babići, Vujići, Vukelići, Gamberi, Dragojevići, Đurići, Lončari, Lužani, Kneževići, Kovačevići, Marinkovići, Pantelići, Rajići, Rogići, Teodorovići…
Centar prosvjetnog i kulturnog života bila je škola sve do 5. septembra 2006, koja je počela sa radom 23. septembra 1949. Prvi učitelj je bio Ljubinko Dejanović, a posljednji Milosija Savanović. Škola je prestala sa radom zbog smanjenog broja đaka.

received_584061818626818

Đaci putuju autobusom u školu u Boškoviće, koja je područna škola OŠ „Holandija” u Slatini.

Ljubatovci3
U selu postoji pravoslavno groblje koje je ograđeno betonskim stubovima 2007, a u groblju je manja kapela, izgrađena 1998. godine. Prema narodnom predanju na tom mjestu je nekada bila crkva, o čemu svjedoči velika kamena ploča, vertikalno postavljena, kao i naziv Crkvište. U groblje je dovedena struja i voda. Česma je izgrađena oktobra 2008. Na lokaciji Ponor Bjeljevina 9. februara 2002. pokrivena je lovačka kuća. Mještani pripadaju kokorskoj parohiji i vjerske potrebe zadovoljavaju u kokorskoj crkvi (opština Prnjavor).
Ljubatovci su bogati izvorima pitke vode. Skoro svaka uvala ima izvor pitke vode. Nekoliko ih je kaptirano, tako da selo nema gradski, ali ima desetak manjih lokalnih vodovoda i dosta izvora iz kojih se stanovništvo snabdijeva pitkom vodom. Pored Turjanice značajniji vodotoci su Rijeka (kojaljeti presuši), i potoci Jelovac i Hajdučki potok. Poznatiji izvori su Veliki potok, Vujića bunar, Gamberovića i Dragojevića vrelo, Duler, Jovina vrela, Kovačevića točak, Ristin potok, Studenac i mnogi drugi.
Sa Banjalukom selo je povezano autobuskom linijom od 19. oktobra 1974. Godine 1971. u mnogim kućama petrolejke su izbačene iz upotrebe, pošto je selo dobilo električnu energiju. Telefonski priključci se koriste od 2000. godine. Selo ima prodavnicu mješovite robe i veterinarsku stanicu.
U katastrofalnom zemljotresu 1969. godine republička komisija je pronašla 103 teško oštećene kuće.
Dana 24. juna 2003. Ljubatovce je zadesilo olujno nevrijeme. Pričinjena je velika materijalna šteta na stambenim i dru- gim objektima (poskidani krovovi, polupan crijep, polomljena prozorska stakla), usjevi i voćnjaci uništeni oko 90 %, iščupana i polomljena mnoga šumska stabla i stabla voćaka. Što je još gore, nevrijeme se ponovilo 19. avgusta iste godine, ali su posljedice bile manje.

Ljubatovci1
Solunski dobrovoljci bili su Kosta Vukelić i Teodor Pantelić.
U Prvom svjetskom ratu su bili, kao austrijski vojnici: Jovo Vujić, Nedo Vukelić, Stanoje Danojević, Tomo Đurić, Jovo Knežević, Jovan Teodorović, Vid i Dušan Ćetojević.
U Drugom svjetskom ratu poginuo je David Teodorović (1924-1946) kao borac NOR-a, a još su poginuli: Aleksa Gamber (1915-1946), Golub Đurić (1910-1943), Milan Savić (1900-1946) i David Ćetojević (1917-1943). Njihova imena su ispisana na spomen-ploči u Boškovićima, kod škole.
Kao pripadnik kraljeve vojske (JVO) poginuo je Rajko Đurić (1912-1942).
U ratu 1992-1995. život su izgubili borci VRS: Jovo Vujić Jovica (1970-1995) i Radomir Danojević (1972-1992). Njihova imena su ispisana na spomen-ploči u MZ Aleksići.
Preci sadašnjeg stanovništva doseljavali su se, prema predanjima, uglavnom iz Stare Hercegovine. Uvjerljivih i pouzdanih podataka o nazivu sela nema.
Austrougarska je dolaskom na ove prostore (okupacijom BiH 1878) obavila nekoliko popisa stanovništva. Prvi popis napravljen je 16. juna 1879, drugi 1. maja 1885, sljedeći 22. aprila 1895, a posljednji 10. oktobra 1910. godine.
Prema popisu iz 1879. godine Ljubatovci su imali 25 kuća u kojima su živjela 162 stanovnika (89 m. i 73 ž.) „ iztočnjaka” (pravoslavca); godine 1885. u selu je bilo 28 kuća u kojima su živjela 203 stanovnika (112 m. i 91 ž.), od toga jedan muhamedanac” i 202 „istočno-pravoslavni”. Neženjenih je bilo 113, oženjenih 83, udovaca i udovica sedam. Bio je jedan vlastelin, dva težaka, 59 kmetova, tri pomoćna radnika, nadničara i sluga, te 138 žena i djece.
Ljubatovci su 1895. imali 35 kuća (4 nenaseljene), sa 212 „istočno-pravoslavna” stanovnika (110 m. i 102 ž) koji su se bavili „poljodjelstvom”. Te godine izvršen je popis stoke u Ljubatovcima. Bilo je 35 posjednika životinja (bez pčelara). Konja je bilo 43, goveda – 329, ovaca – 419, koza – 89, svinja – 435. Tada je bilo 14 pčelara i 42 košnice.
Godine 1901. selo je imalo 31 domaćinstvo sa 221 stanov- nika (130 m. i 128 ž.); 1910. – 43 kuće i domaćinstva i 266 spskopravoslavnih stanovnika (148 m. i 118 ž.); 1921. – 295 pravoslavnih stanovnika.
Obavljen je popis i 31. marta 1931. Ljubatovci su tada pripadali opštini Kokori, za koju postoje zbirni podaci o broju kuća, domaćinstava i stanovnika, iz kojih nije moguće utvrditi koliko je učešće ovog sela u tim podacima.
Godine 1948. – 88 domaćinstava i 523 stanovnika; 1953. – 547; 1961. – 513; 1971. – 525; 1981 – 525 (463 Srba, 41 Jugosloven, jedan Hrvat i 20 iz reda ostalih); 1991. – 113 domaćinstava i 429 stanovnika (414 Srba, devet Jugoslovena, po jedan Hrvat i Musliman, te četvoro iz reda ostalih. Bilo je 216 m. i 213 ž.). Tada je registrovano 97 porodičnih i 17 neporodičnih (samačkih) domaćinstava. Struktura domaćinstava prema broju članova je bila sljedeća: 22 domaćinstva sa dva člana, 15 sa tri, 21 sa če- tiri, 17 sa pet, osam sa šest, devet sa osam, pet sa osam i više članova (ukupno 43) i 17 samačkih.
Na prelazu u novi milenijum (2000. godine) selo je imalo 102 domaćinstava, 122 kuće i vikendice u kojima je živjelo 327 stanovnika, od kojih je samo jedan Hrvat, a ostalo su Srbi.
Krajem 2011. selo je imalo 87 domaćinstava, 136 kuća i vikendica, a u domaćinstvima su živjela 273 stanovnika srpske nacionalnosti, osim jednog Hrvata. Za 11 godina broj domaćinstava je smanjen za 11, a broj stanovnika za 54 (umrli, odselili, udaja). Pustih kuća ima 26, praznih i nenaseljenih 19 (kuće u izgradnji ili vlasnici rade u inostranstvu, Banjaluci, Laktašima), a vikendica ima sedam. U dvadesetogodišnjem periodu (1991 – 2011) godišnje se gasilo prosječno 1,3 domaćinstvo, a broj stanovnika se smanjivao za 7,8.
Najbrojnije porodice 2011. godine su: Teodorović (12 domaćinstava, 17 kuća i 51 stanovnika) slave Sv. Ignjatija; Đurići (9, 14, 32) – Sv. Vasilija Velikog; Ćetojevići (8, 10, 23) – Đurđevdan i Vujići (7, 16, 19) – Markovdan, osim jedne porodice koja slavi Sv. Stefana. Brojnije porodice su Gamber (5, 10, 18), slave Nikoljdan, Sv. Pantelejmona i Aranđelovdan; Dragojević (5, 10, 9) – Sv. Vaslilija Velikog; Vukelić (6, 6, 15) – Đurđevdan; Knežević (4, 5, 20) – Sv. Ignjatija; Kovačević (5, 7, 15) – Đurđevdan; Marinković (5, 8, 13) – dio slavi Sv. Stefana, a dio Sv. Petku; Rajić (5, 10, 14) – Markovdan i Rogić (4, 5,21) – Nikoljdan.
Zastupljena su još prezimena: Babić, Dabić – slave Sv. Stefana; Gajić – Lazarevu subotu; Danojević – Sv. Ignjatija; Lončar – Đurđevdan; Pantelić – Nikoljdan; Petrović – Sv. Vasilija Velikog; Samac i Stojnić – Jovanjdan.

IZVORI: Popis u BiH 1879, 1885, 1879, 1885, 1895, 1910, 1921, 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine; Lična arhiva i lične zabilješke;

LITERATURA: V. Graljuk, Arheološki leksikon Bosne i Hercegovine II, Sarajevo, 50, 1998; B. Kovačević, L. Ristić, M. Knežević, Sociologija naselja, Banjaluka 2009; Laktaši i Narodnooslobodilačkoj borbi i revoluciji 1941-1945, Laktaši 1981; Prvi šematizam mitropolije Banjalučko-Bihaćke za godinu 1901, 179-180; Statistički pregled, 27; Spomenica poginulim borcima opštine Laktaši 1991-1995, Laktaši 2007.

Izvor: Živko Vujić, LAKATŠKA ŽUPA (prošlost i sadašnjost), Laktaši, 2013.

 

Vojislav Ananić