LAKTAŠI, 24. aprila – Odlučili smo se pozabaviti geografijom u narednim danima. Geografijom našeg kraja – Laktaša. Na samom početku, pogledajmo koje su to mjesne zajednice koje čine opštinu Laktaši:

LAKTAŠI

Aleksići, Bakinci, Bosanski Aleksandrovac, Boškovići, Bukovica, Čardačani, Ćetojevići, Devetina, Dovići, Drugovići, Glamočani, Jablan, Jakupovci, Jaružani, Kadinjani, Kobatovci, Koljani, Kosijerovo, Kriškovci, Krnete, Laktaši, Ljubatovci, Maglajani, MahovljaniMalo Blaško, Milosavci, Miloševci, Mrčevci, Papažani, Petoševci, Rajčevci, Riječani, Slatina, Šeškovci, Šušnjari, Trn i Veliko Blaško.

Tačno ovim redoslijedom predstavljaćemo, jedno po jedno selo, i upoznati se sa karakteristikama svakog ponaosob.

Počinjemo sa mjestom koje se z0ve:

ALEKSIĆI

Aleksici

Selo u opštini Laktaši, udaljeno 11 km istočno od opštinskog centra, osam od Klašnica i tri km od magistralnog puta Klašnice-Prnjavor. Pretežno je ravničarsko, sa blagim nagibom prema jugu i rijeci Turjanici koja protiče cijelom južnom stranom sela. Nalazi se na 155-288 m n. v., a površina iznosi 5,579 km . Centralnim dijelom sela prolazi asfaltni put dužine 3,9 km izgrađen 1991. godine.
Selo je razbijenog tipa pošto su kuće pretežno locirane po blagim padinama s lijeve strane puta (iz pravca Laktaša). Okruženo je selima Devetina, Boškovići, Kadinjani, Ljubatovci i Ćetojevići. Istočnom stranom protiče rječica Bojana koja ljeti presuši, a tu su još i potoci: Petrovac, Točkovac, Crnadak i Opaljeni potok. Gotovo trećina sela je pod bjelogoričnom šumom.
Stanovništvo Aleksića bavi se poljoprivredom, a manji dio je zaposlen u Laktašima, Banjaluci i inostranstvu. Uzgajaju se pšenica, kukuruz, ječam i zob, a dobro uspijeva i voće: šljiva, jabuka, kruška, trešnja, orasi, jagode, kao i povrće: krompir, paprika, paradajz, kupus, mahune…
Selo je poznato po lokalitetu Vitnjik, na kraju sela (tromeđa Aleksića, Ljubatovaca i Ćetojevića), gdje je bio dućan do početka Drugog svjetskog rata (naziv po vlasniku Stevanu Vitnjiku). Na tom mjestu, u baraci je bila ambulanta Crnovrške partizanske čete (20 kreveta) za vrijeme Drugog svjetskog rata, o čemu svjedoči postavljena spomen-ploča.
Godine 1993. pored asfaltnog puta, na sredini sela, sagrađena je Crkva Uspenija Presvete Bogorodice, zadužbina Branka Đukića, rođenog u susjednom selu Devetina. Patrijarh Pavle je osveštao krstove na kupolama crkve 16. oktobra 1993.

Crkva Aleksici

Dana 15. avgusta 2010. crkvu je osveštao vladika banjalučki Jefrem i ona otada ulazi u sastav SPC i pripada čardačanskoj parohiji. Aleksićko groblje (u kome se sahranjuju Srbi, a Ukrajinci se sahranjuju u ukrajinskom groblju u Devetini) nalazi se na brdu oko kilometar udaljenom od crkve.
Đaci osnovnu školu pohađaju u selu Boškovići. U selu rade dvije prodavnice i benzinska pumpa. Do 28. maja 2001. postojao je mjesni ured. Mjesnu zajednicu, uz Aleksiće, čine Rajičevci, Ljubatovci i Boškovići. U prostorijama mjesne zajednice nalazi se spomen-ploča šesnaestorici poginulih boraca VRS – iz Boškovića petorica, Ljubatovaca dvojica i Rajičevaca devetorica. Iz Aleksića nije niko poginuo u ratu 1992 – 1995. godine.
Učesnici Prvog svjetskog rata u austrougarskoj vojsci bili su: Jovo Gligorić i Ostoja Krljo Gligorić.
Poginuli borci NOR-a: Ilija Đukić (1914-1941), Nikola Rogić (1926-1945) i Mirko Stegić (1905-1942). Njihova imena su ispisana na spomen-ploči ispred škole u Boškovićima. Na toj spomen-ploči je i ime Petra Mokrickog (1920-1946).
Pripadnici JVO bili su: Ratko Gligorić (1911-1946), Novo Rogić (1922-1946), Rajko Teodorović (1922-1946). Njihova imena su ispisana na spomen-ploči u Čardačanima
Selo je dobilo električnu energiju 1971, a telefonske priključke 2000. godine.
Pouzdanih podataka o porijeklu stanovništva i nazivu sela nema. U selu nema nijedno prezime Aleksić. Može se pretpostaviti da je ime rodovskog porijekla, nastalo od nekog davnog pretka Alekse. U vrijeme austrougarske vlasti Ukrajinci su naselili rubne dijelove sela, gdje neki od njih i danas žive.
Prema popisu iz 1879. godine Boškovići-Aleksići su imali 40 kuća u kojima su živjela 273 stanovnika (153 m. i 120 ž.) „grko iztočnjaka”.
Godine 1885. Boškovići-Aleksići imali su 45 kuća 328 stanovnika „istočno-pravoslavnih” (167 m. i 161 ž). Aleksići su 1895. godine imali 20 kuća (tri nenaseljene), sa 138 stanovnika domaćinstava (8,33 po domaćinstvu); godine 1901. Imali su 17 domaćinstava i 150 stanovnika (8,33 po domaćinstvu).
Prema popisu 1910. godine selo je imalo 26 domaćinstava i 175 stanovnika (94 m. i 81 ž. Od toga 173 „srpsko-pravoslavna” i po jedan musliman i rimokatolik);
Godine 1921. – 186 stanovnika (136 pravoslavaca, šest rimokatolika, 39 grkokatolika i 5 muslimana; po maternjem jeziku Srbi ili Hrvati 141, Rusini 41 i 1 Mađar.
Popis iz 1948. godine bilježi 57 domaćinstava i 326 stanovnika; 1953. – 338 stanovnika; 1961. – 206 stanovnika; 1971.- 259 stanovnika; 1981.- 222 (188 Srba, 1 Hrvat, 13 Jugoslovena i 20 iz reda ostalih. 1991. – 62 domaćinstva i 104 stanovnika (180 Srba, 2 Jugoslovena, 1 hrvat i 21 iz reda ostalih).
Godine 2000. selo je imalo 65 domaćinstava i 107 kuća i vikendica u kojima je živjelo 219 stanovnika.
Polovinom 2010. selo je imalo 62 domaćinstva, 112 kuća i vikendica, a u domaćinstvima je živjelo 209 stanovnika (197 Srba i 12 Ukrajinaca).
Najbrojnije porodice: Rogić (14 domaćinstava, 21 kuća i 48 stanovnika), slave Nikoljdan; Gligorić (7, 10, 19), dio slavi Markovdan, a dio Đurđevdan i Pejić (6, 10, 17) – locirani na Pejića brdu, slave Sv. Pantelejmona. Slave ostalih porodica: Adamović, Petrović i Samac slave Jovanjdan; Babić, Marinković – Sv. Stefana; Bobrek, Radomi, Stahnek – V. Gospojinu; Vukelić, Gajić, Jovičić, Manojlović, Popović, Radinković, Ćetojević – Đurđevdan; Gustovarac – Pokrov Presvete Bogorodice; Danojević, Teodorović – Sv. Ignjatija; Đukić, Đurić, Radoja – Sv. Vasilija; Kovačević – Nikoljdan; Kresojević – Tomindan, Radanović – Nikoljdan. (Porodice Klajber, Korda, Konajica, Fanić i Šmeljcer su vikendičari i nisu u popisu stanovnika Aleksića.)
Od poznatijih ličnosti, u selu su rođeni Milutin Pejić (1947), privrednik i književnik i Miroslav Danojević (1945- 2010), poljoprivredni stručnjak.

IZVORI: Popis u BiH 1879, 1885, 1895; 1910; 1948; 1953; 1961; 1971; 1981 i 1991. godine; Lična arhiva.

LITERATURA: Laktaši i Narodnooslobodilačkoj borbi i revoluciji 1941- 1945, Laktaši 1981; Prvi šematizam mitropolije Banjalučko-Bihaćke za godinu 1901, 105,106; Spomenica poginulim borcima opštipe Laktaši 1991 – 1995, Laktaši 2007.

Izvor: Živko Vujić, LAKTAŠKA ŽUPA (prošlost i sadašnjost), Laktaši, 2013.

 

www.poreklo.rs